IJken

IJkgebouw, Alkmaar rond 1930?)

Een pint, een pond, een el, een Rijnlandse roede of een Leidse aggele: het zijn maten en gewichten die veel ouder zijn dan de moderne meter, liter of kilogram. Toen de steden groter werden (eind 12de, begin 13de eeuw) werd het ook belangrijker om in de maten en gewichten van de handelaren in de gaten te houden (zodat zij de klanten niet konden benadelen).

 

'de kilowattuur'

'de kilogram' onder een glazen stolp

 

 

'de meter'

IJken is kijken

Klopt een maat met de gestelde eisen? Is een kilogram in Nederland precies hetzelfde als een kilogram in Japan of Mexico?
Vroeger controleerden ijkers de maten en zij werden weer heel erg streng gecontroleerd door het stadsbestuur. 

 

Het metriek stelsel:

 

 

In 1920 werd in Nederland langzaam het metrieke stelsel ingevoerd. Toen kwam er een landelijke organisatie die voor elk deel van Nederland een ijker benoemde.

Deze ijker controleerde apparaten en als deze niet meer goed de juiste hoeveelheid aangaven, maakte het weer in orde of hij keurde het apparaat af.

Anders Celsius heeft vastgesteld dat de temperatuur van smeltend ijs precies 0.00C is. Dus als er een thermometer in smeltend ijs wordt gezet, geeft hij 0.00C aan. Als de thermometer 'ontregeld' is, en daardoor een andere temperatuur aangeeft, wordt die thermometer opnieuw geijkt (afgesteld).

Als de ijker bovenstaande thermometer opnieuw heeft geijkt, geeft hij weer de juiste temperatuur aan.

De ijker zette op een goedgekeurd apparaat zijn stempel.

Voorbeeld:

1)  Laat (bijvoorbeeld) 30 cm tussen je vingers zien
2)  Vergelijk en verbeter de afstand met een liniaal
3)  De afstand tussen je vingers is nu op 30 cm geijkt

In 1789 werd tijdens een internationale vergadering in Parijs een stelsel van maten en gewichten aangenomen: het metrieke stelsel met de liter, de meter en het gram. Pas in 1820 lukte het pas om het metriek stelsel in te voeren in Nederland.

Toen de ijker zijn werk ging doen had hij maar een paar instrumenten bij zich:

vier gelijkarmige balansen met verschillende weegvermogens.

dozen met meetinstrumenten: een ijzeren standaard 'meter'

een standaard 'kilogrammen' varierend van 1 t/m 25 kg

een stel koperen standaard massastukken van 1 t/m 1000 gram

 

Pound en ounce

Er zijn veel recepten voor bijvoorbeeld het maken van zeep op het internet te vinden, maar dikwijls worden deze aangegeven in pound (lb) en ounce(oz). Om deze gewichten naar het metrieke systeem om te rekenen heb je de volgende gegevens nodig:

1 pound = 0,454 kilogram
1 ounce = 28,25 gram

of omgekeerd

1 kilogram = 2,204 pound
100 gram = 3,54 ounce

Een pound is dus geen pond en een ounce is dus geen ons!

Celcius en Fahrenheit

Engelstalig landen hebben een andere manier om de temperatuur aan te duiden. Zij spreken over het aantal graden Fahrenheit (F). Hier kan flink wat verwarring optreden als ze het hebben over bijvoorbeeld 96 graden (degrees). Bij ons is dat tegen het kookpunt van water aan. Terwijl er eigenlijk wordt bedoeld dat iets 96 graden Fahrenheit is wat overeenkomt met 35.6 graden Celcius (C). Een heel verschil dus. Om de boel om te kunnen rekenen heb je de volgende formules:

van Fahrenheit naar Celsius: (F - 32) / 1.8 = het aantal graden in Celsius of omgekeerd

van Celsius naar Fahrenheit:    1.8 * C + 32 = het aantal graden in Fahrenheit

Om het omrekenen wat makkelijker te maken is hier een kleine calculator (rekenmachine) .

 

ounce (lb) gram (g)
Fahrenheit (F) Celcius (C)

 

Activiteiten

1) Hoeveel graden Celsius is 100 Fahrenheit?

2) Waarom wordt de kilogram in een vacum bewaard ?

Doe de proef

Maak de hersenknerser

Bekijk de presentatie

contact: info@techna.nl

hans oostendorp stoommachine GL KB BB leerweg elektriciteit stroom spanning snelheid proeven natuurkunde techniek docent vmbo mavo vbo leerlingen kelvin celsius fahrenheit dichtheid massa mars volume brug motor constructie mir ruimte tandwielen regenboog licht laser straling atoom practicum maan zon planeten aarde saturnus zon elektromagnetisme elektromotor pascal magneet dynamo boiler ampere volt newton kracht hefboom moment onderwijs wps vernieuwde basisvorming lts vmbo les basisschool watt volt ohm spanning orkaan weer wolken rontgen licht kleur energie techna natuurkunde techniek scheikunde kinderen kids kidz werkstuk eenvoudig nieuwe manier van lesgeven presentatie powerpoint proef hersenknerser hotpot vraag vragen opdracht opdrachten schakelingen batterij schakelaar elektriciteitscentrale serie parallel componenten weerstand leerling meester klas les aantekeningen examen eenvoudig nask leraar lerares docente kerndoel competenties pdf 4e klas 3e 2e 1e belgie start profieldelen vernieud keuzedelen competentie